Het alcoholpercentage van je wijn is het verschil tussen je begin-SG en je eind-SG, in punten, maal 0,13. Meet je most op 1,090 en je wijn op 0,995, dan is dat 95 punten en dus 12,3 procent. De enige voorwaarde is dat je die eerste meting doet vóór de gist erin gaat; zonder begin-SG valt het achteraf niet meer uit te rekenen.
Reken in punten, dus in duizendsten. 1,090 is 90 punten boven water, 0,995 is er 5 onder, het verschil is 95. Die punten zijn hetzelfde als graden Oechsle: °Oe is (SG − 1) × 1000. Werk je met Brix, dan geldt de vuistregel SG ≈ 1 + (Brix × 0,004), ofwel °Oe ≈ Brix × 4.
Zo lees je een hydrometer af
Een hydrometer drijft hoger naarmate er meer suiker in zit, en je leest hem af ter hoogte van het vloeistofoppervlak.
- Vul een maatcilinder van 250 ml tot driekwart. Meet nooit in het vat zelf; daar raakt de meter de wand.
- Laat de hydrometer zakken en geef hem een draai, zodat de belletjes loslaten. Belletjes dragen hem omhoog en dat leest te hoog.
- Kijk op ooghoogte en lees af bij de onderkant van de meniscus. Zit er schuim op, blaas dat eerst opzij.
Let op: hydrometers zijn geijkt op 20 °C. Wijkt je most meer dan vijf graden af, laat hem dan op temperatuur komen en meet opnieuw. Een model met drie schalen leest SG, °Oechsle en potentieel alcohol in één keer af.
Wanneer meet je?
Vóór de gisting. Dit is de meting die telt. Meet nadat je geperst hebt en vóór de gist erin gaat. Voeg je suiker toe, meet dan opnieuw.
Halverwege. Eén keer per week volstaat. Zakt het SG in drie dagen niet meer terwijl je nog ver van droog zit, dan is dat een stokkende gisting en geen rijping. Kijk eerst naar temperatuur en gistvoeding: hoe je de gisting weer op gang krijgt staat apart.
Bij het bottelen. Staat de meter drie dagen stil, dan is de gisting klaar en heb je je eind-SG.
De refractometer hoort bij die eerste meting en alleen daar. Zodra er alcohol in zit breekt die het licht anders en leest het apparaat te hoog. Vóór de pluk is één druppel sap genoeg.
SG-tabel: van soortelijk gewicht naar alcohol
Alle waarden tot een droge eindstand van 0,995, naar beneden afgerond op één decimaal. De laatste kolom is de suiker per liter om vanaf een most van 1,075 op die begin-SG te komen.
| Begin-SG | °Oechsle | Brix (bij benadering) | Alcohol droog vergist | Suiker per liter vanaf 1,075 |
|---|---|---|---|---|
| 1,070 | 70 | 17,5 | 9,7% | je zit er al boven |
| 1,080 | 80 | 20 | 11,0% | 12,5 g |
| 1,090 | 90 | 22,5 | 12,3% | 37,5 g |
| 1,100 | 100 | 25 | 13,6% | 62,5 g |
| 1,110 | 110 | 27,5 | 14,9% | 87,5 g |
Voor een snelle indruk uit alleen je beginmeting gebruik je °Oe × 0,13. Dat is de waarde tot 1,000; gist gaat meestal iets verder, tot rond 0,995, en dan komt er ongeveer 0,6 procent bij.
Belangrijk: boven een begin-SG van 1,100 stoppen de meeste wijngisten voortijdig, ergens tussen 12 en 15 procent. Kies dan een stam met hoge alcoholtolerantie en geef hem gistvoeding; anders gaat de suiker die overblijft mee de fles in.
Een rekenvoorbeeld van begin tot eind
Twintig liter most van eigen druiven, gemeten op 1,075. Dat is 75 °Oe, en droog vergist geeft dat 80 punten maal 0,13, dus 10,4 procent. Ik wilde naar 12 procent.
Daarvoor heb ik een begin-SG van ongeveer 1,087 nodig, dus 12 punten erbij. Met 25 gram suiker per liter stijg je 10 punten, dus reken ik 31 gram per liter: 620 gram voor de hele emmer. Los die op in wat opgewarmde most en meet daarna opnieuw, want suiker neemt zelf ruimte in, ongeveer 0,6 liter per kilo.
De meter wees daarna 1,086. Drie weken later stond hij drie dagen stil op 0,994. Van 1,086 naar 0,994 is 92 punten, maal 0,13 is 11,96, naar beneden afgerond 11,9 procent.
Lees ook: hoeveel suiker je most nodig heeft
Reken het uit voor jouw batch
Vul in wat je aan het begin gemeten hebt, wat de meter nu aanwijst en hoeveel liter je hebt. Je krijgt terug hoeveel alcohol erin zit of nog in kan, hoe zoet je wijn wordt en hoeveel suiker een hoger doel kost.
Meet je met een refractometer, vul dan Brix of °Oechsle in. Dat apparaat klopt alleen vóór de gisting.
Laat leeg als de gisting nog moet beginnen. Dan reken ik uit wat erin kan.
Jouw wijn nu
Wat er in jouw most kan
Alcohol. Ongeveer 0,0 procent. Dat is 0 punten verschil tussen 1,085 en 0,995, maal 0,13.
Oechsle. Je begon op 85 °Oechsle.
Nog te gaan. De meter kan nog 0 punten zakken tot een droge eindstand van 0,995. Dat is nog ongeveer 0,0 procent alcohol.Je zit op of onder 0,995. Verder zakken doet dit meestal niet meer.
Restsuiker. Ruwe indicatie: ongeveer 0 gram suiker per liter.Er zit vrijwel geen suiker meer in. Dit is een droge wijn.
Stijl. Op deze eindstand heet dit een droge wijn.
Potentieel. Vergist dit droog tot 0,995, dan kom je uit op ongeveer 11,7 procent.
Snelle versie. Vergist alles tot 1,000, dan is het 11,0 procent. Dat is de som °Oechsle maal 0,13, en die staat ook op de schaal van je hydrometer.
Oechsle. Je most staat op 85 °Oechsle, ofwel SG 1,085., omgerekend vanaf Brix 21,3 met de vuistregel Brix maal 4.
Hoeveelheid. Bij 20 liter most.
Om 12,0 procent te halen
Je hebt een begin-SG van ongeveer 1,087 nodig. Dat zijn 12,3 punten erbij.
Los daarvoor 31 gram suiker per liter op, voor 20 liter is dat 620 gram.
Let op: suiker neemt zelf ruimte in, ongeveer 0,6 liter per kilo. Deze 620 gram maakt je most ongeveer 0,4 liter groter. Meet je SG dus opnieuw nadat alles is opgelost, en reken niet op het getal dat hier staat.
Je zit er met deze most al boven. Suiker toevoegen is niet nodig.
Let op: Een refractometer klopt alleen vóór de gisting. Zodra er alcohol in zit leest hij te hoog. Vul je eind-SG dus altijd met een hydrometer in.
Let op: Boven 1,100 wordt het spannend. De meeste wijngisten stoppen tussen de 12 en 15 procent, en wat er dan aan suiker over is blijft in de fles zitten. Kies een gist met een hoge alcoholtolerantie en voer hem goed. Lees ook: hoe je de gisting op gang houdt
Dit klopt niet. Je eind-SG staat hoger dan je begin-SG. Dat kan niet: gisting verlaagt het soortelijk gewicht. Meestal is er belletjes of schuim meegemeten, of is er suiker bijgekomen na de eerste meting. Meet opnieuw in een schone maatcilinder.
Let op: Boven 1,010 zit er nog serieus suiker in je wijn. Staat de meter al drie dagen stil op deze waarde terwijl je droog wilde, dan is de gisting blijven steken. Kijk eerst naar temperatuur en gistvoeding. Bottel niet voordat je de restsuiker echt gemeten hebt: hergisting in de fles bouwt druk op. Lees ook: de gisting weer op gang krijgen · je restsuiker meten
Let op: Boven de 15 procent kom je met gewone wijngist niet. Ook een gist die het op papier haalt laat vaak restsuiker liggen.
Brix naar SG is een vuistregel (SG is ongeveer 1 plus Brix maal 0,004). Voor de meting die telt gebruik je een hydrometer.
Hydrometers zijn geijkt op 20 °C. Wijkt je most meer dan vijf graden af, laat hem dan op temperatuur komen en meet opnieuw.
Dit heb je hiervoor nodig
Meten kost je vijf minuten per keer en bespaart je een hele batch. Dit is wat er voor deze berekening op tafel moet staan.
- Hydrometer met drie schalen, leest SG, °Oechsle en potentieel alcohol in één keer af.
- Maatcilinder van 250 ml, zodat je meter vrij kan drijven zonder de wand te raken.
- Refractometer 0 tot 170 °Oechsle, één druppel sap is genoeg voor je meting vóór de gisting. Lees ook: Wanneer is je druif rijp
- Wijngist met hoge alcoholtolerantie, 1 zakje van 7 gram voor 20 liter most. Bij dit begin-SG heeft een gewone gist het zwaar.
- Gistvoeding, houdt de gisting op gang tot je eind-SG bereikt is., het eerste waar je naar grijpt als de gisting blijft steken. Lees ook: Houd je gist happy
Heb je nog niets in huis, dan zit de hydrometer met maatglas in het startpakket wijnmaken 30 l; koop alleen bij wat je zelf nog mist.
Valt het getal tegen?
Te weinig alcohol. Suiker toevoegen werkt het best vóór de gisting of in de eerste dagen, als de gist op volle kracht draait. Later bijsuikeren geeft vaak een trage nagisting en een wijn die naar alcohol smaakt in plaats van naar fruit. Reken op ongeveer 19 gram per liter voor elk procent extra.
Te veel alcohol. Verdunnen met water kan, maar het kost je zuur, kleur en body tegelijk: tien procent water is ook tien procent minder zuur. Verdun in kleine stappen en proef tussendoor. Is je most vóór de gisting én te zwaar én te zuur, dan slaat verdunnen twee vliegen in één klap; hoe je een te zure most corrigeert staat apart.
Blijft de meter boven 1,010 hangen? Dan zit er nog serieus suiker in en bouwt hergisting druk op in de fles. Meet dan eerst je restsuiker fatsoenlijk en stabiliseer voor je de kurk erin duwt.
Veelgestelde vragen
Hoe bereken je het alcoholpercentage van zelfgemaakte wijn?
Trek het eind-SG van het begin-SG af, tel het verschil in punten en vermenigvuldig dat met 0,13. Van 1,090 naar 0,995 is 95 punten, dus ongeveer 12,3 procent.
Wat is een goed begin-SG voor wijn?
Voor een droge wijn zit je goed tussen 1,080 en 1,095, ofwel 11 tot 13 procent. Nederlandse tuindruiven halen meestal 1,075 tot 1,095. Boven 1,100 kan de gisting blijven steken.
Kun je het alcoholpercentage nog bepalen als je het begin-SG vergeten bent?
Niet met een hydrometer. Die meet dichtheid, en zonder beginwaarde ontbreekt het halve verhaal. Wat overblijft is een schatting, en zo zet je hem dan ook op het etiket.
Waarom klopt mijn refractometer niet meer tijdens de gisting?
Alcohol breekt licht anders dan suiker, dus zodra de gist draait leest hij te hoog. Gebruik hem vóór de gisting en stap daarna over op de hydrometer.
Disclosure: Als Bol.com en Brouwland.nl partner ontvangt deze website een kleine commissie bij aankopen via bovenstaande links. Dit kost jou niets extra, maar helpt mij deze site te onderhouden.
