Wijn bottelen en kurken: zo doe je het thuis, stap voor stap

Wijn bottelen is de laatste stap en meteen de stap die je het minst vaak doet. Je vult de flessen, doet er een kurk op en legt ze weg. Het is niet moeilijk, maar er gaan een paar dingen mis die je vooraf makkelijk voorkomt: een fles die lekt, een kurk die omhoogkomt of een wijn die in de fles verder gist.

Hieronder staat hoe je dat thuis doet, van de laatste meting tot de fles in het rek. Dit stuk gaat over het werk zelf. Wanneer je wijn er klaar voor is, lees je in wanneer je wijn bottelt.

Dit wil je vooraf weten

• Wanneer: pas als je drie dagen achter elkaar dezelfde meting hebt, de wijn helder is en er geen belletjes meer opstijgen.
• Hoeveel flessen: ongeveer 6 flessen van 0,75 liter uit 5 liter, ongeveer 30 uit 25 liter.
• Sulfiet: 0,5 gram kaliummetabisulfiet per 10 liter, vlak voor het bottelen.
• Vullen: tot ongeveer 1 à 2 centimeter onder de plek waar de kurk komt.
• Na het kurken: drie dagen rechtop, daarna liggend, koel en donker.

Is je wijn klaar om te bottelen?

Een fles is dicht. Gist de wijn daarin nog door, dan kan de druk niet weg, en dan kan het glas knappen. Bottel daarom pas als je met de hydrometer drie dagen achter elkaar dezelfde meting hebt. Bij een droge wijn ligt die rond 0,995. De wijn moet helder zijn en er mogen geen belletjes meer opstijgen.

Is hij nog troebel, wacht dan of help hem op weg; zie wijn wordt niet helder. Ligt er nog een dikke laag droesem, hevel dan eerst over en bottel een paar dagen later.

Let op: deze handleiding gaat over droge wijn. Wil je hem zoeter, dan moet de gist eerst worden stilgezet. Dat is een aparte stap die je vóór het bottelen doet.

Wat heb je nodig om wijn te bottelen?

• wijnflessen van 75 cl, plus één fles extra
• wijnkurken, een paar meer dan je flessen hebt
• een kurkapparaat
• een hevel met slang
• kaliummetabisulfiet voor de wijn en om te ontsmetten, en citroenzuur
• een reinigingsmiddel en een flessenborstel
• een emmer of bak onder je werkplek, een doek, en een spuitje zonder naald

Handig maar niet nodig: een flessenspoeler en een druiprek. Heb je het startpakket voor 30 liter, dan zitten er een kurkapparaat en kurken in; wat je erbij koopt, staat in onze bespreking van het startpakket.

Welke flessen kun je gebruiken?

Gebruik gewone wijnflessen van 75 cl die met een kurk dicht hebben gezeten. Een Bordeauxfles met rechte schouders is het makkelijkst: hij staat stevig en past in elk rek. Groen glas houdt meer licht tegen dan wit glas, en dat is beter voor een wijn die een tijd moet liggen.

Lege flessen van gekochte wijn kun je prima opnieuw gebruiken. Spoel ze na het leegschenken meteen om, dan droogt er niets aan. Oude etiketten laten meestal los als je de flessen een nacht in warm water zet. Laat flessen met een schroefdop staan: de hals is voor een dop gemaakt, en een kurk sluit daarin niet goed af.

Welke kurk kies je?

Het belangrijkste verschil is de lengte. Een kurk van 38 millimeter is genoeg voor wijn die je binnen ongeveer twee jaar drinkt, en dat geldt voor de meeste wijn die je thuis maakt. Wil je een rode wijn langer laten liggen, neem dan natuurkurken van 45 millimeter.

Daarnaast heb je drie soorten:

• Geperste kurk (microgranulaat): gemalen kurk die tot een kurk is geperst. Goedkoop, alle kurken zijn gelijk, en ze gaan er met een handapparaat goed in. Voor een eerste batch de logische keuze.
• Natuurkurk: uit één stuk gesneden, in verschillende kwaliteiten. Voor wijn die lang moet liggen.
• Kunststof kurk: sluit goed en droogt niet uit. Hij is wel stugger, en met een eenvoudig handapparaat gaat hij er lastiger in. Kunststof kurken van 38 millimeter zijn er ook.

Koop kurken in een gesloten zak en bewaar de rest daarin, droog en koel. Een kurk die oud en uitgedroogd is, sluit niet meer goed af.

Welk kurkapparaat heb je nodig?

Je duwt een kurk niet met de hand in een fles. Hij is breder dan de hals, en het apparaat knijpt hem eerst samen en drukt hem dan naar binnen. In de kurk zet hij daarna weer uit, en zo sluit hij af.

• Handkurkapparaat met twee hefbomen, zoals het regelbare model voor ongeveer € 41. Je zet het op de fles en drukt de twee armen naar beneden. Voor 6 tot 30 flessen per keer is dit genoeg.
• Kurkapparaat op voet, zoals het grote model voor ongeveer € 123. De fles staat op de voet en je trekt één hendel naar beneden. Dat kost minder kracht, de kurk gaat er recht in en ook lange en kunststof kurken gaan er makkelijk in. Dit loont als je vaker grote batches bottelt.

Wijn bottelen en kurken: stap voor stap

1. Maak de flessen schoon en ontsmet ze. Eerst schoonmaken met reinigingsmiddel en de flessenborstel, dan omspoelen met een sulfietoplossing van 2 gram kaliummetabisulfiet en 1 gram citroenzuur per liter water. Ondersteboven laten uitlekken en niet naspoelen met kraanwater. Hoe dat precies gaat, staat in wijnmateriaal schoonmaken en ontsmetten. Doe hetzelfde met de hevel en de slang.
2. Ontsmet de kurken. Leg ze een tiental minuten in dezelfde sulfietoplossing, met een bord erop zodat ze onder blijven. Laat ze uitlekken. Kook kurken niet en laat ze niet urenlang weken: dan worden ze zacht en sluiten ze slechter af.
3. Voeg sulfiet toe aan de wijn. 0,5 gram kaliummetabisulfiet per 10 liter. Bij een kleine batch weeg je dat niet nauwkeurig af. Los dan 5 gram op in 100 ml water; van die oplossing is 1 ml per liter wijn precies de goede dosering, dus 5 ml bij 5 liter. Roer rustig door, zonder te klotsen. Waarom dit nodig is, lees je in sulfiet in wijn.
4. Zet alles klaar. Het vat hoog, op een tafel of aanrecht, de flessen lager, in een bak. De hevel werkt alleen als de wijn naar beneden kan lopen. Hang de hevel net boven de droesem, niet erin.
5. Vul de flessen. Laat de wijn tegen de binnenkant van de fles lopen, met het uiteinde van de slang onderin, dan komt er weinig lucht bij. Knik de slang of knijp hem dicht als de fles vol is en ga door naar de volgende.
6. Let op de vulhoogte. Vul tot ongeveer 1 à 2 centimeter onder de plek waar straks de onderkant van de kurk zit. Bij een kurk van 38 millimeter is dat ongeveer 5 à 6 centimeter onder de rand. Is de fles te vol, dan perst de kurk de wijn samen en kan hij lekken of weer omhoogkomen. Is hij te leeg, dan zit er veel lucht bij de wijn.
7. Kurk de flessen. Zet het apparaat recht op de fles, leg de kurk erin en druk in één rustige beweging door. De kurk hoort gelijk met de rand te zitten, of er een millimeter onder. Steekt hij uit, druk hem dan met je duim aan; lukt dat niet, haal hem eruit en gebruik een nieuwe.
8. Laat de flessen drie dagen rechtop staan. In die dagen zet de kurk uit en kan de druk in de hals zich verdelen. Leg ze daarna neer.

Tip: houd de laatste halve fles apart. Die gaat de koelkast in en drink je binnen een paar dagen; zo proef je hoe je wijn op dit moment is zonder een volle fles te openen.

Na het bottelen: capsule, etiket en bewaren

Een krimpcapsule over de hals is niet nodig, maar maakt de fles af en houdt de kurk schoon. Je zet hem over de hals en laat hem krimpen in de stoom van een pan kokend water of met een föhn.

Zet op het etiket in elk geval de naam van de wijn en de datum van bottelen. Noteer er ook je begin-SG en eind-SG bij. Dan weet je later hoe oud de wijn is en hoeveel alcohol erin zit.

Leg flessen met een kurk liggend weg, zodat de kurk nat blijft en niet uitdroogt. Met een kunststof kurk mogen ze ook staan. Kies een koele, donkere plek waar de temperatuur weinig schommelt; een kelder, een trapkast of de koelste kamer van het huis.

Open de eerste fles niet meteen. Vlak na het bottelen smaakt wijn vaak even vlakker; geef hem een paar weken rust.

Wat gaat er mis bij het bottelen?

• De kurk komt in de eerste dagen omhoog. Meestal zat de fles te vol. Druk de kurk terug en vul de volgende keer iets minder.
• De fles lekt langs de kurk. Te vol, een uitgedroogde kurk, of een fles die voor een schroefdop was bedoeld. Gebruik die fles binnenkort.
• Er komen belletjes in de fles of kurken schieten omhoog bij meerdere flessen. Dan gist de wijn nog. Zet alle flessen meteen koel, haal de kurken eruit, giet de wijn terug in een schoon vat en wacht tot je drie dagen dezelfde meting hebt.
• Er ligt een laagje droesem op de bodem van de fles. De wijn was nog niet helemaal helder. Het is onschadelijk; schenk de laatste centimeter niet uit.
• Kleine kristallen in de fles. Dat is wijnsteen. Het ontstaat vooral als de wijn koud staat, en het is onschadelijk.

Bottel je vaak grote hoeveelheden, dan kan een vacuümbotteltoestel het vullen overnemen. Wat dat kan, lees je in de bespreking van het Enolmatic-botteltoestel.

Gerelateerde artikelen

Wijn maken van druivensap uit de winkel: recept voor 5 liter

Wijnmateriaal schoonmaken en ontsmetten

Druivensap maken van eigen druiven: persen, bewaren en wijn

Alcoholpercentage van je wijn berekenen: van SG naar procenten

Wijn maken gaat mis: zoek je symptoom en weet wat je nu doet

Wijn maken van rotte druiven: hoeveel schade mag er nog in je oogst?

Bekijk wat je nodig hebt

Veelgestelde vragen over wijn bottelen

Moet je kurken weken voor het bottelen?

Niet lang. Leg ze ongeveer tien minuten in een sulfietoplossing om ze te ontsmetten en laat ze uitlekken. Kook ze niet en laat ze niet urenlang in water liggen, want dan sluiten ze slechter af.

Hoe vol vul je een wijnfles?

Tot ongeveer 1 à 2 centimeter onder de onderkant van de kurk. Bij een kurk van 38 millimeter is dat ongeveer 5 à 6 centimeter onder de rand van de fles.

Hoe lang moeten flessen rechtop staan na het kurken?

Drie dagen. Daarna leg je flessen met een kurk liggend weg, zodat de kurk niet uitdroogt.

Welke kurken heb je nodig voor zelfgemaakte wijn?

Voor wijn die je binnen ongeveer twee jaar drinkt, is een geperste kurk van 38 millimeter genoeg. Voor wijn die langer moet liggen, neem je natuurkurken van 45 millimeter.

Kun je lege wijnflessen opnieuw gebruiken?

Ja, als ze eerder met een kurk dicht zaten. Spoel ze meteen na gebruik om, maak ze schoon en ontsmet ze voor het bottelen. Flessen met een schroefdop zijn niet geschikt voor een kurk.

Heb je een kurkapparaat nodig?

Ja. Een wijnkurk is breder dan de hals van de fles en moet eerst worden samengeknepen. Een handapparaat met twee hefbomen is genoeg voor een kleine batch.