Is het nodig om zowel bentoniet als kieselsol-gelatine te gebruiken bij het klaren van witte wijn?
Witte wijn klaren draait om het verwijderen van deeltjes die de helderheid of stabiliteit kunnen verstoren. Daarbij komen verschillende klaringsmiddelen in beeld, elk met hun eigen functie. Of je alles tegelijk nodig hebt, hangt sterk af van de samenstelling van je wijn en het effect dat je nastreeft.
Bentoniet: gericht op eiwitten
Bentoniet is een fijngemalen kleimineraal dat zich bindt aan eiwitten in de wijn. Vooral bij witte wijn, waar eiwitten bij hogere temperaturen kunnen neerslaan als troebelheid, is bentoniet een beproefd hulpmiddel. Het wordt vaak al vroeg toegevoegd om eiwitstabiliteit te garanderen, nog vóór de vergisting of net daarna.
Kieselsol en gelatine: gericht op tannines en fijne deeltjes
Deze twee worden vaak samen gebruikt in wat men een combinatieklaring noemt. Kieselsol (op basis van siliciumdioxide) werkt als positief geladen deeltje, terwijl gelatine negatief geladen is. In combinatie trekken ze een breed scala aan zwevende stoffen aan, waaronder tannines en andere fenolen, die vervolgens bezinken.
Wanneer gebruik je wat?
De keuze hangt af van wat er in jouw wijn zit. Is er veel eiwit aanwezig? Dan is bentoniet zinvol. Bevat de wijn ook merkbare bitterstoffen of tannines? Dan biedt de combinatie van kieselsol en gelatine uitkomst. In sommige gevallen volstaat één middel, in andere is een volgorde van klaringen nodig, meestal eerst bentoniet, dan de rest.
Hoeveel heb je nodig?
De juiste hoeveelheid hangt vooral af van de zuurgraad van je wijn. Bij een lage pH klontert bentoniet sneller samen en werkt het efficiënter, bij een hoge pH heb je meer nodig voor hetzelfde effect.
| Middel | Hoeveelheid | Waar het op werkt |
| Bentoniet, lage pH (rond 3,3) | 1 tot 2 gram per liter | eiwitten |
| Bentoniet, hoge pH (3,7 en hoger) | 3 tot 4 gram per liter | eiwitten |
| Kieselsol | 2,5 tot 5 ml per 10 liter | negatief geladen deeltjes |
| Gelatine | 2,5 tot 5 ml per 10 liter | tannines en fenolen |
Let op: concentraties verschillen per merk. Een gelatine van 20 procent doseer je anders dan een verdunde variant, dus de verpakking is altijd leidend. Gebruik deze tabel als vertrekpunt, niet als wet.
Bentoniet aanmaken doe je een dag van tevoren
Bentoniet droog door je wijn roeren werkt niet. Het klontert dan tot balletjes die aan de buitenkant nat worden en van binnen droog blijven, waardoor het grootste deel van het oppervlak niets doet. Je moet het eerst laten wellen.
Meng het poeder met water in een verhouding van 1 op 10, dus 10 gram bentoniet op 100 ml water. Roer het glad en laat het minstens twaalf uur staan, een nacht is prima. Je krijgt een gladde, romige suspensie. Die roer je vervolgens rustig door de wijn.
Werk rustig. Elke keer dat je stevig roert sla je zuurstof in, en dat is precies wat je bij een jonge wijn wilt vermijden.
De volgorde bij een combinatieklaring
Ga je meerdere middelen gebruiken, dan is de volgorde niet vrijblijvend. De gangbare route is:
- Bentoniet eerst. Dat pakt de eiwitten aan, de deeltjes die later voor troebelheid zorgen als de fles warm wordt.
- Daarna kieselsol. Dit bindt de negatief geladen deeltjes die nog zweven.
- Tot slot gelatine. Die trekt de rest mee naar beneden, samen met een deel van de tannines.
Voeg kieselsol en gelatine apart toe en meng ze nooit vooraf met elkaar. Ze werken juist doordat ze tegengesteld geladen zijn: meng je ze in de fles, dan reageren ze met elkaar in plaats van met de zwevende deeltjes in je wijn.
Hoe lang moet je wachten?
Behandel je een jonge wijn met bentoniet, dan geef je hem één tot drie weken de tijd vóór de tweede keer overhevelen. In veel gevallen is een nabehandeling met kieselsol en gelatine dan niet eens meer nodig.
Werk je wél met de combinatie, houd dan de aanwijzing op de verpakking aan voor de tijd tussen de twee middelen. Die verschilt per fabrikant, en een te korte tussentijd kost je effect.
Zie je na een paar weken nog steeds geen bezinksel op de bodem, dan ligt de oorzaak meestal niet bij het middel maar bij de temperatuur of bij pectine in het fruit.
Wanneer je helemaal geen klaringsmiddel nodig hebt
Veel wijn klaart vanzelf, mits je hem de tijd geeft. Twee maanden is normaal. Zet je de wijn daarna een week koud, dan vallen de meeste zweefdeeltjes uit zichzelf naar beneden. Dat is de zachtste route, want elk klaringsmiddel neemt behalve troebelheid ook een beetje smaak mee.
Blijft je wijn ondanks tijd en kou troebel, kijk dan eerst of pectine de dader is. Bij fruitwijn is dat vaker het geval dan bij druivenwijn, en dan help je hem met pecto-enzym in plaats van met bentoniet. Meer daarover staat in het artikel over wijn die niet helder wordt.
Let wel: overklaren is een reëel risico. Te veel ingrepen kunnen de wijn vlak maken, met verlies van aroma’s en structuur tot gevolg. Probeer daarom altijd eerst met kleine hoeveelheden op monsters voordat je hele batch aanpakt.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Moet ik zowel bentoniet als kieselsol-gelatine gebruiken bij het klaren van witte wijn?
Dat hangt af van de samenstelling van je wijn. Bentoniet helpt vooral tegen eiwitten die later voor troebelheid kunnen zorgen, terwijl kieselsol en gelatine juist tannines en fijne deeltjes verwijderen. In sommige gevallen volstaat één middel, maar bij complexe wijnstructuren kan een combinatie effectiever zijn.
Hoeveel bentoniet gebruik ik per liter wijn?
Reken op 1 tot 2 gram per liter bij een lage pH (rond 3,3) en 3 tot 4 gram bij een hoge pH (3,7 en hoger). Laat het altijd eerst twaalf uur wellen in water, in een verhouding van 1 op 10.
Mag ik kieselsol en gelatine samen mengen voor ik ze toevoeg?
Nee. Ze werken juist doordat ze tegengesteld geladen zijn. Meng je ze vooraf, dan reageren ze met elkaar in plaats van met de zwevende deeltjes in je wijn. Voeg ze apart toe, eerst kieselsol en daarna gelatine.
Kan ik mijn wijn ook klaren zonder middelen?
Vaak wel. Geef de wijn twee maanden en zet hem daarna een week koud, dan zakt het meeste vanzelf. Dat is de zachtste route, want elk klaringsmiddel neemt behalve troebelheid ook een beetje aroma mee.
Geraadpleegde bronnen
- VAW Geel, technische fiche bentoniet · dosering naar pH
- Unibrew, kieselsol klaringsmiddel · dosering en volgorde
- Klaren met bentoniet, stap voor stap · aanmaken en wellen
Disclosure: Als Bol.com en Brouwland.nl partner ontvangt deze website een kleine commissie bij aankopen via bovenstaande links. Dit kost jou niets extra, maar helpt mij deze site te onderhouden.
